Wat we gasten altijd als eerste vertellen

Als u bij ons aankomt, zeggen we bijna altijd dezelfde vijf dingen. Precies de dingen die in geen enkele reisgids staan.

• Drink het kraanwater. Kaštela, Split, Solin en Trogir krijgen hun water uit de bron van de Jadro. De kwaliteit is goed. U hoeft geen kratten mineraalwater te sjouwen.
• Tussen 13 en 17 uur gebeurt er weinig. Kleine winkels sluiten, de boulevard ligt leeg in de zon. Plan bezichtigingen in de ochtend, of 's avonds vanaf 18 uur.
• Er wordt met euro's betaald, sinds 1 januari 2023. Pinnen kan bijna overal; contant geld hebt u nodig op de markt, bij fruitkraampjes en in sommige kleine konoba's.
• Het alarmnummer is 112 – voor alles: ambulance, brandweer, politie, redding op zee. Ze helpen u in het Engels, vaak ook in het Duits.
• Rij de eerste avond niet naar Split. Loop in plaats daarvan de boulevard van Kaštel Stari af tot aan het kasteel. Daarna begrijpt u waarom u hier logeert en niet in de stad.

Zeven dorpen, zeven kastelen

Kaštela is geen stad in de gewone zin, maar een keten van zeven plaatsen langs de baai: Kaštel Sućurac, Gomilica, Kambelovac, Lukšić, Stari, Novi en Štafilić. Vanaf het eind van de veertiende eeuw lieten adellijke families uit Trogir en Split hier zestien versterkte buitenverblijven bouwen; om zeven daarvan groeiden dorpen. Vandaar het gezegde: zeven dorpen als zeven zwanen.

Kaštel Stari

De Trogirse humanist en schrijver Koriolan Cipiko liet zijn kasteel in 1476 optrekken – half vesting, half palazzo, oorspronkelijk alleen via een ophaalbrug te bereiken. Na een brand in 1493 kwam de renaissancistische arcadenhof erbij. De steegjes eromheen volgen tot op vandaag het rechthoekige raster van de eerste bewoners.

Kaštel Lukšić

Kasteel Vitturi, in 1564 voltooid door de broers Nikola en Jerolim Vitturi, is tegenwoordig cultureel centrum en herbergt het stadsmuseum. De ophaalbrug werd in de achttiende eeuw vervangen door een stenen brug. Hier speelt het verhaal van Miljenko Rušinić en Dobrila Vitturi uit twee families die met elkaar overhoop lagen – het Dalmatische Romeo-en-Julia-motief. Hun graf in de Sint-Janskerk draagt het opschrift „Rust in vrede, geliefden”. Begin augustus wordt de legende in het dorp als openluchtspel opgevoerd.

Kaštel Gomilica

De Kaštilac staat op een eilandje op zo'n veertig meter van de kust, verbonden door een stenen brug. Benedictinessen voltooiden hem in 1545 als bescherming tegen de Ottomanen; de wortels van het klooster gaan terug tot 1078. Wie „Game of Thrones” kent, herkent Braavos. Ga er vroeg in de ochtend heen, dan bent u er alleen.

Kaštel Štafilić

In Kaštel Štafilić staat een olijfboom die op ongeveer 1.500 jaar wordt geschat – mogelijk een overblijfsel van Romeinse landgoederen. Hij draagt nog vrucht. Olijfteelt is hier geen decorstuk: wie in november komt, ziet overal netten onder de bomen liggen.

De Kozjak – de berg in de rug

De Kozjak strekt zich over zo'n 16 kilometer uit van Klis in het oosten tot de pas van Malačka in het westen en is doorsneden met ongeveer 80 kilometer gemarkeerde paden. Geen hooggebergte – maar hij heeft de langste rotswand van Kroatië, 50 tot 250 meter hoog.

• Sveti Ivan Biranj (631 m): hoogste top van de westelijke Kozjak, met kapel. Vanaf de pas van Malačka ongeveer 1 uur en 15 minuten, te voet vanaf Kaštel Stari aanzienlijk langer.
• Malačka (480 m): een gemarkeerd pad leidt rechtstreeks vanaf Kaštel Stari omhoog. Van boven ziet u de hele baai, Split met de Marjan, Trogir en de eilanden ervoor.

Vertrek in de zomer voor zeven uur en neem meer water mee dan u nodig denkt te hebben – halverwege is er nauwelijks schaduw. In het voorjaar en het najaar is de Kozjak het mooiste van de streek.

Wijn: de Zinfandel komt hiervandaan

Een van de mooiste verhalen van de streek is een wetenschappelijk verhaal. Decennialang was de herkomst van de Californische Zinfandel een raadsel. In 2001 bracht een DNA-analyse onder leiding van Carole Meredith aan de University of California, Davis uitsluitsel: de Zinfandel is identiek aan de Crljenak kaštelanski – en evenzeer aan de Apulische Primitivo. De beslissende stok stond in de wijngaard van Ivica Radunić in Kaštel Novi, een paar kilometer hiervandaan.

De druif was bijna verdwenen, vandaag wordt hij weer aangeplant. Vraag bij de kleine wijnhuizen in de omgeving naar Crljenak – en plan uw middag niet te vol. Men laat u zelden gaan voordat u ook de olie hebt geproefd.

Markten: Pazar, Ribarnica en het kraampje om de hoek

De Pazar, de groenmarkt van Split, ligt pal tegen de oostmuur van het Diocletianuspaleis. Kom tussen zeven en tien uur – daarna is het beste weg en blijft de hitte tussen de kramen hangen.

Een paar passen verder, aan de westkant, staat de Ribarnica, de vismarkt: een jugendstilgebouw van ruim 120 jaar oud. Het zal u opvallen dat er geen vliegen zijn – dat komt door de zwavel van de bron ernaast. Koop wat er veel is – ansjovis, sardines, makreel. Goedkoper en beter dan welke dure filet ook.

In Kaštel Stari is er een kleine groente- en fruitmarkt, in Trogir een aan de rand van de oude stad, met vishal. Daarnaast de kraampjes langs de weg: vijgen, meloenen, tomaten, wijn in plastic flessen. Contant, kleine biljetten.

Boodschappen, statiegeld, afval

Supermarkten en de zondag

Konzum en Tommy zijn de gangbare ketens, Lidl vindt u ook in de buurt. Sinds juli 2023 mogen winkels in Kroatië nog maar 16 zondagen per jaar open – welke dat zijn, bepaalt iedere ondernemer zelf, en aan de kust leggen de meesten ze in de zomermaanden. Reken er toch niet op: doe uw boodschappen op zaterdag. Uitgezonderd van de regel zijn onder meer tankstations, kiosken en winkels in havens, jachthavens, op campings en op luchthavens.

Hetzelfde geldt voor feestdagen. In de zomer betreffen u vooral 5 augustus (Dag van de Overwinning) en 15 augustus (Maria-Tenhemelopneming, Velika Gospa). Die laatste is in Dalmatië een grote dag: veel families rijden naar bedevaartsplaatsen, restaurants zitten vol.

Statiegeld en afval

Op de meeste drankverpakkingen vanaf 0,2 liter – PET, glas, blik – zit statiegeld, sinds begin 2025 tien cent per stuk. Inleveren kan bij de automaten in de grotere supermarkten; u krijgt een bon voor de kassa. Verzamel alles in één tas en lever het in bij uw laatste boodschappen.

Er wordt gescheiden in papier, kunststof, glas en restafval; de containers staan meestal bij elkaar aan de straat. De ophaaldagen verschillen per plaats – we vertellen u ter plekke welke bak wanneer buiten moet.

Auto, parkeren, boot

In Split is parkeren in zones verdeeld en kan het per sms worden betaald: u stuurt uw kenteken zonder spaties naar het nummer van de betreffende zone – 708211 (rood), 708212 (blauw), 708213 (groen), 708214 (geel). Met een Duitse of Oostenrijkse simkaart kiest u het nummer met landnummer (+385). Kort voor het aflopen krijgt u een herinnering. Praktischer is meestal: laat de auto staan. Vanaf station Kaštel Stari rijden treinen naar Split, en in de zomer varen er passagiersboten door de baai – seizoensgebonden tussen Kaštela en Split en op de lijn Trogir–Slatine–Split. Na een avond in de oude stad is de terugweg over het water de aangenamere variant; dienstregelingen veranderen jaarlijks, vraag het ons kort van tevoren. Watertaxi's boekt u in Trogir en Split spontaan aan de steiger – prijs afspreken voor het instappen, niet erna.

Gezondheid, toeristenbelasting, airco

Apotheken heten ljekarna. In de grotere Kaštela-plaatsen en in Trogir zijn er, in Split ook met nachtdienst. Veel vertrouwde middelen heten hier anders; het personeel spreekt doorgaans Engels.

De toeristenbelasting wordt per persoon per nacht berekend. In het district Split-Dalmatië ligt die in het hoogseizoen rond 1,60 tot 2,00 euro, buiten het seizoen afhankelijk van de plaats rond 1,00 tot 1,50 euro. Kinderen onder de 12 zijn vrijgesteld, 12- tot 18-jarigen betalen het halve tarief. Ze wordt gewoonlijk ter plaatse afgerekend.

Over de airco: houd overdag luiken en ramen dicht en lucht pas na zonsondergang. Een apparaat op 24 tot 26 graden koelt betrouwbaarder dan een op 18 graden met de terrasdeur open. Of stroom forfaitair of naar verbruik wordt afgerekend, staat in uw boekingsbevestiging.

Muggen zijn er, vooral de overdag actieve tijgermug. U hebt geen klamboe nodig, wel een stekkerapparaat voor de slaapkamer en de gewoonte om schotels en emmers niet vol water te laten staan.

Pomalo – het belangrijkste woord

Pomalo betekent letterlijk „langzaamaan”; in Dalmatië betekent het: geen haast. Het is groet, antwoord en levenshouding tegelijk. Als iemand zegt dat hij „pomalo” komt, dan komt hij ook – alleen niet binnen het kwartier. Wie dat als onbetrouwbaarheid leest, heeft twee weken lang een slecht humeur. Wie erin meegaat, rekt zijn vakantie gevoelsmatig met de helft op.

Daar hoort bij: je groet bij het binnenkomen van een winkel (dobar dan). De koffie in de ochtend duurt een uur, geen vijf minuten. En niemand eet om 18 uur zijn avondeten.

Waar de dag het mooist eindigt

De baai van Kaštela opent zich naar het zuidwesten, de zon gaat onder achter Čiovo. Drie plekken: de boulevard van Kaštel Stari, waar 's avonds de halve buurt wandelt; de pas van Malačka, als u de klim voor de late namiddag bewaart; en de brug naar de Kaštilac in Gomilica, waar het licht de muren oranje kleurt.

Meer praktische aanwijzingen over de reis, transfers en het dagelijks leven ter plaatse vindt u in onze Kroatië-gids voor gasten. Bent u nog op zoek naar het passende huis, kijk dan naar onze villa's in Kaštel Stari. En wie wil weten wie hier eigenlijk schrijft: over ons.